Adviseur Integriteit & Soft Controls
Steeds weer die ongepaste opmerking. Altijd dat kleineren van collega’s. Of die korte, intimiderende e-mails in de avond. Grensoverschrijdend gedrag door een leidinggevende kan vele vormen aannemen. Nog los van seksueel grensoverschrijdend gedrag zoals seksuele intimidatie, waarbij de meest intieme grenzen van een medewerker worden overschreden.
Een manager die grensoverschrijdend gedrag vertoont, kan veel schade aanrichten binnen een team of afdeling. Waar men soms spreekt over medewerkers als rotte appels, daar zijn niet-integere leidinggevenden tot nog veel grotere schade in staat. Bovendien blijkt uit onderzoek van FNV dat de helft van alle gevallen van grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer, afkomstig is van leidinggevenden.
Maar hoe herkent u grensoverschrijdend gedrag door een leidinggevende? En wat kunt u als bestuurder of directeur doen om dit te herstellen en in de toekomst te voorkomen? In dit artikel wordt op dergelijke vragen verder ingegaan.
Grensoverschrijdend gedrag
Grensoverschrijdend gedrag wordt in het vak van integriteitsmanagement ook wel wangedrag (misconduct), ongewenst gedrag of een integriteitsschending genoemd. Grensoverschrijdend gedrag is van deze varianten de meest subjectieve term. Het hangt immers samen met de vraag waar de grens ligt en hoe die wordt gesteld. Om effectief om te gaan met grensoverschrijdend gedrag, is het zaak dat u binnen uw bedrijf of organisatie het gesprek faciliteert over wat dit concreet betekent. En dit vervolgens vastlegt in een toegankelijke Gedragscode.
Gedrag herkennen
Vanuit het bestuur of de directie kan het lastig zijn om grensoverschrijdend gedrag door een leidinggevende op tijd te herkennen. Soms gebeurt dit doordat er melding van wordt gemaakt door een medewerker. Maar in veel gevallen worden deze officiële kanalen voor integriteit vermeden. Bijvoorbeeld uit onzekerheid, angst voor repercussie of door groepsdruk. Ook sluiten ondergeschikten zich er soms af van af of beginnen het normaal te vinden. In het ergste geval nemen medewerkers het gedrag zelfs over, waardoor de organisatiecultuur verder verzwakt.
Hoe herkent u grensoverschrijdend gedrag door een manager, voordat het te laat is? Er zijn een aantal signalen die hierop wijzen.
Signalen
1. Afname prestaties
Bij grensoverschrijdend gedrag door een leidinggevende is bijna altijd sprake van een afname van de prestaties van het team of de afdeling waar hij leiding aan geeft. Wetenschappelijk onderzoek toont namelijk aan dat slecht voorbeeldgedrag leidt tot verlaagde prestaties en meer incidenten. Het vertrouwen in het team staat immers onder druk, en de focus op het werk ontbreekt. In deze situatie is het belangrijk om als bestuurder of directeur soms verder te kijken dan de verklaringen die de leidinggevende aanhaalt voor de lagere prestaties. Dat is vooral zo indien deze gecombineerd zijn met twee andere factoren: een toegenomen personeelsverloop en -verzuim.
2. personeelsverloop
Het verloop van personeel neemt altijd toe als gevolg van grensoverschrijdend gedrag door de leidinggevende. Een niet-integere leidinggevende is bij uitstek een reden voor mensen om elders aan het werk te gaan. Helemaal wanneer het gedrag hun eigen grenzen is overgegaan. Dit patroon is nog sterker zichtbaar bij medewerkers die relatief kort in dienst zijn. Zij leggen het minste gewicht in de schaal en voelen minder loyaliteit aan de organisatie.
3. Verzuim
Daarnaast is het verzuim van medewerkers een indicator dat er sprake is van grensoverschrijdend gedrag door de leidinggevende. Verzuim is vanzelfsprekend een manier voor personeel om zich te onttrekken aan de situatie. Wanneer verzuimstatistieken afwijken van de norm binnen uw bedrijf of organisatie, is het tijd om de manager aan de tand te voelen, en daarbij de mogelijkheid van grensoverschrijdend gedrag mee te nemen in de overweging.
4. GUt feeling
Tenslotte blijkt uit onderzoek dat de gut-feeling – een term die zoveel betekent als onderbuikgevoel – een krachtig middel kan zijn om signalen van niet-integer gedrag op te vangen. Het is een onderbewuste manier van het brein om op basis van subtiele indicatoren het gedrag van een persoon te lezen. Het negeren van de gut-feeling wordt over het algemeen sterk afgeraden.
Prestatie, personeelsverloop en -verzuim, en de gut-feeling: het zijn uiteindelijk ‘proxy’-indicatoren. Het zijn mogelijke signalen, maar nog geen bewijs van slecht voorbeeldgedrag. Op basis van de signalen kunnen wel stappen worden gezet om een bepaalde manager verder onder de loep te nemen.
Vroegtijdig inzicht
Wilt u per afdeling of team weten hoe het echt staat met het voorbeeldgedrag? En daarmee grensoverschrijdend gedrag door leidinggevenden vroegtijdig voorkomen en aan het licht brengen? Dit is mogelijk met de Soft Controls Scan van Active Integrity. Hiermee kunt u er per afdeling of team achter komen of het voorbeeldgedrag van voldoende niveau is. En ontvangt u eventueel aanbevelingen om dit te versterken.